Mathau o lys

Llysoedd Barn Brenhinol

Mae'r Llysoedd Brenhinol Cyfiawnder yn adeilad llys ar y Strand yn Llundain sy'n gartref i'r Uchel Lys a Llys Apêl Cymru a Lloegr.

Cyfeirir ato weithiau fel 'Y Llysoedd Barn'.

Y Llys Apêl

Y Llys Apêl yw'r ail lys uchaf yng Nghymru a Lloegr, gyda'r Goruchaf Lys yn llys uchaf.

Mae'n rhan o Lysoedd Uwch Cymru a Lloegr, ynghyd â'r Uchel Lys a Llys y Goron.

Mae'r Llys Apêl yn delio ag apeliadau o lysoedd is a thribiwnlysoedd.

(Yn ôl y gyfraith, apêl yw pan fydd rhywun yn gofyn i lys uwch adolygu a benderfynwyd ar eu collfarn neu eu dedfryd yn gywir.)

Mae'r Llys Apêl yn cynnwys dau adran:

  • Adran Sifil, sy'n gwrando ar apeliadau sifil yn ogystal ag apeliadau mewn achosion cyfraith teulu.
  • Adran Droseddol, sy'n clywed apeliadau sy'n ymwneud ag euogfarnau a dedfrydau troseddol.

Mae'n clywed apeliadau gan ddiffynyddion sydd wedi'u heuogfarnu yn Llys y Goron, yn ogystal ag apeliadau sy'n herio'r ddedfryd a roddwyd iddynt yn Llys y Goron.

Mae'r Llys Apêl hefyd yn ystyried achosion sydd wedi'u cyfeirio gan y Twrnai Cyffredinol lle gellir rhoi dedfryd rhy drugarog.

Yr Uchel Lys

Mae'r Uchel Lys yn un o Lysoedd Uwch Cymru a Lloegr, ynghyd â'r Llys Apêl a Llys y Goron.

Mae'r Uchel Lys yn delio'n bennaf ag achosion sifil o bwys mawr, a dim ond rhai achosion troseddol. Mae wedi'i wneud o dair rhan, o'r enw adrannau:

  • Adran Mainc y Brenin: yr adran fwyaf o'r tair, mae'n delio â hawliadau sifil 'cyfraith gyffredin'. Mae'r rhain yn cynnwys anghydfodau sy'n ymwneud â chontractau – er enghraifft, methu â thalu am nwyddau a gwasanaethau – yn ogystal â hawliadau sy'n ymwneud â 'chamweddau sifil' neu 'gamweddau'. Er enghraifft, hawliadau am enllib, esgeulustod, anaf personol, a hawliadau sy'n gysylltiedig ag eiddo fel tresmasu.

Mae rhagor o wybodaeth ar y gwaith Adran Mainc y Brenin ar wefan y Llysoedd a'r Tribiwnlysoedd Barnwriaeth.

  • Adran Deuluolyn gwrando ar achosion cyfraith teulu cymhleth, sensitif, a phwysig iawn. Er enghraifft:
    • materion amddiffyn plant gan gynnwys herwgipio plant rhyngwladol
    • mater triniaeth feddygol sy'n ymwneud â phlant
    • achosion sy'n ymwneud â cham-drin domestig, priodas dan orfod, ac anffurfio organau cenhedlu benywod.

Mae'r Adrannau Teulu hefyd yn clywed apeliadau yn erbyn penderfyniadau a wneir gan y Llys Teulu (hynny yw, llysoedd teulu ledled Cymru a Lloegr).

Gallwch ddod o hyd i ragor o wybodaeth am y gwaith yr Adran Deulu ar wefan y Llysoedd a'r Tribiwnlysoedd Barnwriaeth.

  • Adran Siawnsri: yn gwrando ar ystod eang o anghydfodau sifil mewn meysydd fel busnes, eiddo a thir, ymddiriedolaethau, treth, ansolfedd, methdaliad a materion eiddo deallusol. Yn aml, mae achosion yn gymhleth a gallant gynnwys symiau mawr o arian.

Gallwch ddod o hyd i ragor o wybodaeth am y gwaith yr Adran Siawnsri ar wefan y Llysoedd a'r Tribiwnlysoedd Barnwriaeth.

Gallwch ymweld â'r dolenni canlynol i gael rhagor o wybodaeth am y Llysoedd Brenhinol Barn: